4. Ungayibona Kanjani i-Phishing

Ukuhlola imilayezo ngokucophelela ngaphambi kokuchofoza izixhumanisi noma ukwabelana ngolwazi

ufika i-imeyili ethi iphrofayela yakho yasebhange yebhizinisi kufanele ibuyekezwe namuhla. I-logo ibukeka njengeyebhange lakho. Isixhumanisi sithi “ukungena okuphephile.” Umlayezo we-WhatsApp ukunikeza ukubuyiselwa kwentela obungakulindele. I-SMS ixwayisa ngokuthi ukudiliva kuzokhanselwa ngaphandle kokuthi uqinisekise imininingwane ngokushesha.

Le milayezo ingase ibe i-phishing, imizamo yokukukhohlisa ukuthi uchofoze isixhumanisi, wabelane ngolwazi noma wenze inkokhelo. I-phishing iyasebenza ngoba ibukeka njengomlayezo ojwayelekile. Ifika ngezindlela osuvele uzisebenzisa: i-imeyili, i-SMS, i-WhatsApp kanye nezinkundla zokuxhumana.

I-phishing izama ukwenzani?

I-phishing iyindlela yokukhohlisa, hhayi umkhonyovu owodwa kuphela. Umlayezo wakhelwe ukukwenza uthathe isinyathelo ngaphandle kokucabanga, ngokuchofoza isixhumanisi, ukulanda ifayela, ukufaka iphasiwedi, ukwabelana nge-OTP, ukugunyaza inkokhelo noma ukudalula imininingwane yebhizinisi.

Ukuchofoza okukodwa nje komuntu oyedwa kungavulela abakhohlisi izinhlelo zokukhokha, ama-akhawunti e-imeyili kanye namarekhodi amakhasimende.

I-phishing
Umkhonyovu lapho isigebengu sithumela umlayezo, nge-imeyili, i-SMS, i-WhatsApp noma izinkundla zokuxhumana, ngenhloso yokukukhohlisa ukuthi uchofoze isixhumanisi, uvule ifayela, wabelane ngamakhodi ezokuphepha noma udalule ulwazi olungavumela ukufinyelela emalini noma kuma-akhawunti.
Isibonelo sesimo

"Ukubuyekezwa kokuphepha" kwebhange okuphuthumayo

Uthola i-imeyili ebukeka sengathi ivela ebhange lakho. Ithi ukufinyelela kwakho ebhange le-inthanethi lebhizinisi kuzomiswa ngaphandle kokuthi uqinisekise imininingwane yakho phakathi namahora amabili.

I-imeyili inesixhumanisi esiya ekhasini elibukeka njengesikrini sokungena sebhange. Ufaka igama lakho lokungena kanye nephasiwedi. Ikhasi bese likucela i-OTP efika efonini yakho.

Kamuva uqaphela izinkokhelo ongazigunyazanga. I-imeyili newebhusayithi bekuyimikhonyovu. Umkhohlisi uthole imininingwane yakho yokungena kanye ne-OTP.

Umphumela: I-akhawunti yebhizinisi isingenelwe futhi kungalandela izinkokhelo ezingagunyaziwe.

Izimpawu ezivumayo okufanele uzibone

Imilayezo ye-phishing ivame ukuba namaphethini afanayo ngisho noma indaba ishintsha. Ukufunda la maphethini kukusiza ukuthi ume ngaphambi kokuchofoza.

Qaphela lapho umlayezo udala ukwethuka noma ukuphuthuma, uthi i-akhawunti yakho izovalwa noma imiswe, unikeza ukubuyiselwa kwemali, umklomelo noma ukubuyiselwa kwentela obungakulindele, ucela imininingwane yokungena noma i-OTP, ufaka isixhumanisi esingahambisani nekheli lewebhusayithi langempela lenhlangano, usebenzisa isipelingi noma ulimi oluhlukile ekuxhumaneni okusemthethweni, uvela ekhelini le-imeyili noma enombolweni yocingo engajwayelekile, ufaka ifayela obungalilindele noma ucela ukuthi ugcine isicelo siyimfihlo kozakwenu noma ebhange lakho.

Ukuphuthuma nokucela imfihlo kuvame kakhulu. Abakhohlisi bafuna wenze wedwa futhi wenze ngokushesha.

Hlola ngaphambi kokuchofoza

Uma umlayezo ukucela ukuthi uchofoze, ulande, ungene ku-akhawunti noma wabelane ngolwazi, yehlisa ijubane. I-phishing ingaphumelela ngemizuzwana. Ukuqinisekisa kuthatha imizuzu embalwa.

Zibuze ukuthi ubuwulindele yini lowo mlayezo. Ibhange ngokuvamile ngeke likuthumele i-imeyili ngokungalindelekile likucela iphasiwedi yakho. Umphakeli ngokuvamile ngeke ashintshe imininingwane yasebhange ngaphandle kokuxhumana nawe ngaphambilini. Uma isicelo singalindelekile, siphathe njengengakaqinisekiswa.

Hlola umthumeli ngokucophelela. Amakheli e-imeyili angase afane nawawangempela ngezinguquko ezincane, uhlamvu olwengeziwe, i-domain ehlukile noma isevisi ye-imeyili yamahhala esikhundleni se-domain yenkampani. Ku-WhatsApp, hlola ukuthi inombolo iyahambisana yini nomuntu ogcinwe ohlwini lwakho lokuxhumana.

Ungathembeli kuma-logo kuphela. Abakhohlisi bayawakopisha. Uma udinga ukungena ku-akhawunti noma ukuyihlola, vula uhlelo lokusebenza olusemthethweni noma uzifakele ikheli lewebhusayithi ngokwakho, ungasebenzisi isixhumanisi esisemlayezweni.

Vikela lonke ibhizinisi

I-phishing akuyona inkinga yomnikazi webhizinisi kuphela. Noma ubani ophatha ukuphathwa kwebhizinisi, imilayezo yamakhasimende, izinkokhelo zabahlinzeki noma izinkundla zokuxhumana angathola umlayezo okholisayo.

Qeqesha abasebenzi, amalungu omndeni kanye nozakwenu abasiza ebhizinisini. Yabelana ngemithetho efanayo: ungabelani ngama-OTP, ungachofozi izixhumanisi ezingalindelekile, qinisekisa imininingwane yasebhange eshintshile ngenombolo eyaziwayo futhi ubike imilayezo esolisayo ngaphambi kokuthatha isinyathelo. Akudingeki wonke umuntu abe nemvume yokungena kuzo zonke izinhlelo.

Imibuzo

Uma uchofoze isixhumanisi esolisayo

Uma uchofoze isixhumanisi, wavula ifayela, wafaka iphasiwedi noma wabelana nge-OTP, thatha isinyathelo ngokushesha. Ungaqhubeki nokusebenzisa umlayezo noma iwebhusayithi esolisayo.

Nqamula uxhumano lwenethiwekhi uma ifayela lilandwa noma kunento ongayazi efakwayo. Shintsha amaphasiwedi ama-akhawunti athintekile, uqale ngebhange ne-imeyili. Xhumana nebhange lakho ngokushesha uma imininingwane yasebhange noma ukugunyazwa kuthintekile. Hlola umsebenzi we-akhawunti kanye nabamukeli bezinkokhelo abasanda kufakwa. Xwayisa abasebenzi noma ozakwenu. Gcina ubufakazi, umlayezo, isixhumanisi, imininingwane yomthumeli nezithombe-skrini. Bika isehlakalo ngebhange lakho, inkampani yomshwalense noma igunya elifanele.

Iphutha elivamile

Iphutha elivame kakhulu ukuchofoza izixhumanisi emilayezweni edala ukuphuthuma ngaphambi kokuhlola umthumeli. Imilayezo ethi “thatha isinyathelo manje” yakhelwe ukudlula ukuqapha kwakho okuvamile. Elinye iphutha ukucabanga ukuthi i-phishing yenzeka nge-imeyili kuphela, i-WhatsApp ne-SMS nazo zivame kakhulu ezimpilweni zamabhizinisi aseNingizimu Afrika.

Isinyathelo sakho esilandelayo

Ngaphambi kosuku lwakho olulandelayo olumatasa, gcina efonini yakho izinombolo ezisemthethweni zebhange lakho, inkampani yomshwalense kanye nabahlinzeki bakho abakhulu, zihlukaniswe nanoma yimuphi umlayezo ongafika ngokungalindelekile. Sebenzisa lezo zinombolo lapho umlayezo uzwakala ungafanele.

Khumbula

Uma ungaqiniseki, ungachofozi. Vula uhlelo lokusebenza olusemthethweni noma ushayele inombolo osuvele uyithembile.

Qhubeka nokufunda

Isihloko sokugcina kuleli habhu sichaza izinyathelo zokuqala okufanele uzithathe uma usola ukuthi ukukhwabanisa sekukhona kakade.

Ukwazi ukubona i-phishing kunciphisa ubungozi. Ukwazi ukuthi kufanele wenzeni uma kukhona okungahambi kahle kunciphisa omunye umonakalo ongase ulandele.

Okulandekayo

Uhlu lokuhlola izimpawu eziyisixwayiso ze-phishing