I-imeyili ifika ithi iphrofayela yakho yebhange yebhizinisi kufanele ibuyekezwe namuhla. Ilogo ibukeka njengebhange lakho. Isixhumanisi sithi "ukungena okuphephile." Umlayezo we-WhatsApp unikeza imbuyiselo yentela engalindelekile. I-SMS ixwayisa ukuthi ukulethwa kuzokhanselwa uma ungaqinisekisi imininingwane ngokushesha.
Le milayezo ingase ibe i-phishing, imizamo yokukukhohlisa ukuthi uchofoze isixhumanisi, wabelane ngolwazi noma wenze inkokhelo. I-phishing isebenza ngoba ibukeka ivamile. Ifika emigudweni osivele uyisebenzisayo: i-imeyili, i-SMS, i-WhatsApp nezinkundla zokuxhumana.
Okuthi i-phishing izama ukwenza
I-phishing iyindlela, hhayi ukukhwabanisa okukodwa okuqinile. Umlayezo uklanyelwe ukukwenza uthathe isinyathelo ngaphandle kokucabanga, ngokuchofoza isixhumanisi, ukulanda ifayela, ukufaka iphasiwedi, ukwabelana nge-OTP, ukugunyaza inkokhelo noma ukuvula ulwazi lwebhizinisi.
Ukuchofoza okukodwa komunye umuntu kungaveza izinhlelo zokukhokha, ama-akhawunti ze-imeyili namarekhodi amakhasimende.
Incazelo
I-phishing
Ukukhwabanisa lapho isigebengu sithumela umlayezo, nge-imeyili, i-SMS, i-WhatsApp noma ezinkundleni zokuxhumana, oklanyelwe ukukukhohlisa ukuthi uchofoze isixhumanisi, uvule ifayela, wabelane ngamakhodi okuphepha noma uvule ulwazi olunikeza ukufinyelela imali noma ama-akhawunti.
"Ukubuyekezwa kokuphepha" kwebhange okuphuthumayo
Uthola i-imeyili ebukeka sengathi ivela ebhange lakho. Ithi ukufinyelela kwakho kwebhange yebhizinisi ku-inthanethi kuzomiswa uma ungaqinisekisi imininingwane yakho ngaphakathi kwamahora amabili.
I-imeyili ihlanganisa isixhumanisi esiya ekhasini elibukeka njengesikrini sokungena sebhange. Ufaka igama lakho lomsebenzisi nephasiwedi. Ikhasi bese licela i-OTP efika efonini yakho.
Kamuva, ubona izinkokhelo ongazigunyazanga. I-imeyili newebhusayithi zazingamanga. Isigebengu sithathe imininingwane yakho yokungena ne-OTP.
Umphumela: I-akhawunti yebhizinisi icishiwe futhi izinkokhelo ezingagunyaziwe zingalandela.
Izimpawu ezivumayo okufanele uqaphele
Imilayezo ye-phishing ivame ukwabelana ngamaphethini noma indaba ishintsha. Ukufunda amaphethini kukusiza ukuthi umise ngaphambi kokuchofoza.
Yiba nenhlonipho lapho umlayezo udala ukwesaba noma ukuphuthuma, uthi i-akhawunti yakho izovinjwa noma ivalelwe, unikeza imbuyiselo, umklomelo noma ukubuyiselwa kwentela okungalindelekile, ucela imininingwane yokungena noma i-OTP, uhlanganisa isixhumanisi esingahambisani nekheli lewebhusayithi lengqungquthela yangempela, usebenzisa ukubhala noma ulimi oluhluke ekuxhumaneni okusemthethweni, uvela ekhelini le-imeyili noma enombolweni yocingo engajwayelekile, uhlanganisa okunamathiselwe ongakulindeli noma ukucela ukuthi ugcine isicelo siyimfihlo kubalingani noma ebhange lakho.
Ukuphuthuma nokufihla kuvame kakhulu. Abakhohlisi bafuna ukuthi uthathe isinyathelo wedwa futhi usheshe.
Hlola ngaphambi kokuchofoza
Uma umlayezo ucela ukuthi uchofoze, ulande, ungene noma wabelane ngolwazi, yehlisa isivinini. I-phishing iphumelela ngemizuzwana. Ukuqinisekisa kuthatha imizuzu.
Buza ukuthi ngabe ulindelwe yini umlayezo. Ibhange ngokuvamile alizokuthumela i-imeyili ngokuzumayo icela iphasiwedi yakho. Umhlinzeki ngokuvamile angeke ashintshe imininingwane yasebhange ngaphandle kokuxoxa ngaphambilini. Uma isicelo singalindelekile, ubheke njengengaqinisekisiwe.
Hlola umthumeli ngokucophelela. Amakheli e-imeyili angabukeka afana nalawo angempela ngokushintsha okuncane, uhlamvu olungeziwe, isizinda esihlukile noma isevisi ye-imeyili yamahhala esikhundleni sesizinda senkampani. Ku-WhatsApp, hlola ukuthi inombolo ihambisana nokuxhumana naye ogciniwe.
Ungathembeli kuphela kumalogo. Abakhohlisi bakopisha amalogo. Uma udinga ukungena noma ukuhlola i-akhawunti, vula i-app esemthethweni noma thayipha ikheli lewebhusayithi ngokwakho, ungasebenzisi isixhumanisi kumlayezo.
Vikela ibhizinisi lonke
I-phishing ayiyinkinga yomnikazi webhizinisi kuphela. Noma ubani ophatha ukuphatha, imilayezo yamakhasimende, izinkokhelo zabahlinzeki noma ezinkundleni zokuxhumana zebhizinisi angathola umlayezo onamandla.
Qeqesha abasebenzi, abantu bomndeni noma ozakwethu abasiza ibhizinisi. Yabelana ngemithetho efanayo: ungabelani ngama-OTP, ungachofozi izixhumanisi ezingalindelekile, qinisekisa imininingwane yasebhange eshintshiwe enombolweni oyaziyo futhi ubike imilayezo esolisayo ngaphambi kokuthatha isinyathelo. Akudingeki wonke umuntu abe nokufinyelela kokungena kuzo zonke izinhlelo.
Imibuzo
Yebo. I-phishing isebenzisa noma yimuphi umgudu ibhizinisi lakho selivele lithembile. Sebenzisa inqubo efanayo yokumisa nokuhlola ku-WhatsApp, i-SMS nezinkundla zokuxhumana.
Abakhohlisi bavame ukufaka imininingwane yangempela engxenye ukuze kube sobala. Qinisekisa njalo ngomgudu osemthethweni ngaphambi kokuchofoza noma ukwabelana ngamakhodi.
Uma uchofoze isixhumanisi esolisayo
Uma uchofoze isixhumanisi, uvule okunamathiselwe, ufake iphasiwedi noma wabelane nge-OTP, thatha isinyathelo ngokushesha. Ungaqhubeka nokusebenzisa umlayezo noma iwebhusayithi esolisayo.
Nqamula kunethiwekhi uma ifayela ilanda noma kukhona okufakiwe okungajwayelekile. Shintsha amaphasiwedi ama-akhawunti athintekile, uqale ngebhange ne-imeyili. Xhumana nebhange lakho ngokushesha uma imininingwane yasebhange noma ukugunyaza kubandakanyekile. Hlola umsebenzi we-akhawunti nabamukeli bakamuva. Yazisa abasebenzi noma ozakwethu. Gcina ubufakazi, umlayezo, isixhumanisi, imininingwane yomthumeli nezithombe-skrini. Bika umcimbi ngebhange lakho, uMshwalense noma esiphathimandla esifanele.
Iphutha elivamile
Iphutha elivamile ukuchofoza izixhumanisi emilayezweni edala ukuphuthuma ngaphambi kokuhlola umthumeli. Imilayezo ethi "thatha isinyathelo manje" iklanyelwe ukudlula ukuzilapha kwakho evamile. Elinye iphutha ukucabanga ukuthi i-phishing kwenzeka nge-imeyili kuphela, i-WhatsApp ne-SMS zivamile ngokulinganayo empilweni yebhizinisi eNingizimu Afrika.
Isinyathelo sakho esilandelayo
Ngaphambi kosuku lwakho oluphuthumayo, gcina amanombolo okuxhumana asemthethweni webhange lakho, uMshwalense nababahlinzeki abakhulu efonini yakho, ngaphandle kwanoma yimuphi umlayezo ovela ngokungalindelekile. Sebenzisa lawo manombolo uma umlayezo uzwa ungalungile.
Qhubeka ufunda
Isihloko sokugcina kuleli hubu sichaza izinyathelo zokuqala okufanele uzithathe uma ukrokothela ukuthi ukukhwabanisa sekwenzekile.
Ukwazi ukubona i-phishing kunciphisa ingozi. Ukwazi ukuphendula lapho kukhona okungahambanga kahle kunciphisa ukulimala okwengeziwe.
Okungadawunilodiwe
Uhlu lokuhlola izimpawu ezivumayo ze-phishing